Ogłoszenie upadłości konsumenckiej następuje na mocy postanowienia sądu upadłościowego, wydanego po przeprowadzeniu wstępnego postępowania w sprawie złożonego wniosku dłużnika. Poniżej wyjaśniamy warunki, jakie trzeba spełnić, aby sąd ogłosił upadłość, omawiamy, jak przygotować wniosek oraz przedstawiamy główne etapy całej procedury.
Warunki
1) Podstawowa przesłanka: niewypłacalność
Podstawowym warunkiem jest stan niewypłacalności dłużnika – należy wykazać, że nie jesteśmy w stanie regulować swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych na bieżąco (ustawa: Prawo upadłościowe). Jak wspomniano, niewypłacalność zwykle oznacza zaległości płatnicze przekraczające trzy miesiące.
2) Czy istnieje minimalna kwota długu?
Nie ma natomiast ustawowego progu kwotowego zadłużenia – nawet stosunkowo niewielkie długi mogą uzasadniać upadłość, jeśli dłużnik nie ma realnej możliwości ich spłaty. Upadłość można ogłosić niezależnie od liczby wierzycieli, a także bez względu na to, czy wierzycielem jest instytucja publiczna (np. ZUS, US) czy prywatna – charakter długu co do zasady nie jest przeszkodą.
3) Działalność gospodarcza a upadłość konsumencka
Ważne jest jednak, by na dzień składania wniosku dłużnik nie prowadził działalności gospodarczej – w przeciwnym razie musi ogłosić upadłość na zasadach ogólnych właściwych dla przedsiębiorców. Osoba prowadząca przedsiębiorstwo powinna najpierw formalnie zakończyć działalność, aby móc skorzystać z trybu konsumenckiego.
Kiedy sąd może oddalić wniosek
Ustawa przewiduje też pewne sytuacje szczególne, w których wniosek o upadłość konsumencką podlega oddaleniu przez sąd. Dzieje się tak np. wtedy, gdy dłużnik doprowadził do swojej niewypłacalności umyślnie lub przez rażące niedbalstwo. Może to dotyczyć sytuacji, gdy zaciągał kolejne kredyty, wiedząc, że nie będzie ich spłacać.
Innym powodem oddalenia wniosku może być sytuacja, gdy w ostatnich 10 latach dana osoba miała już umorzone długi w upadłości konsumenckiej. Dotyczy to też przypadków, gdy uchylono jej plan spłaty z jej winy. Również, jeśli dłużnik, będąc wcześniej przedsiębiorcą, nie zgłosił na czas upadłości firmy, choć miał taki obowiązek, sąd konsumencki może odmówić ogłoszenia jego upadłości.
Wszystkie te przeszkody nie mają jednak charakteru bezwzględnego. Nawet w takich przypadkach sąd może ogłosić upadłość, jeżeli uzna to za uzasadnione względami słuszności lub humanitarnymi. Może tak być np. wtedy, gdy mimo błędów dłużnika jego sytuacja życiowa jest wyjątkowo trudna.
W praktyce, po zmianach prawa w 2020 r., sądy dużo rzadziej odmawiają ogłoszenia upadłości. Obecnie niemal każda niewypłacalna osoba fizyczna może liczyć na otwarcie postępowania, a ogłoszenie upadłości konsumenckiej jest dziś w wielu przypadkach realnym narzędziem uporządkowania sytuacji. Natomiast ewentualne zawinienie dłużnika wpływa głównie na dalsze etapy (długość planu spłaty czy zakres oddłużenia, o czym za chwilę).
Kto i kiedy może złożyć wniosek
Warto również wiedzieć, że wniosek o upadłość konsumencką może złożyć nie tylko sam dłużnik, ale też jego wierzyciel. Wierzyciele jednak stosunkowo rzadko inicjują upadłość osób fizycznych nieprowadzących działalności. Częściej to sami dłużnicy występują z wnioskiem. Chcą w ten sposób uwolnić się od narastających długów.
Prawo nie narzuca terminu na złożenie wniosku – konsument może to zrobić w dowolnym czasie od popadnięcia w niewypłacalność. Dla porównania przedsiębiorcy mają 30 dni na zgłoszenie upadłości od powstania niewypłacalności. Jednak zwlekanie z ogłoszeniem bankructwa zwykle działa na niekorzyść dłużnika (rosną odsetki, koszty windykacji itd.). Dlatego, jeśli sytuacja finansowa jest beznadziejna, warto rozważyć upadłość możliwie szybko. Dla wielu osób ogłoszenie upadłości konsumenckiej jest momentem, od którego realnie zaczyna się ochrona przed dalszym narastaniem presji windykacyjnej i egzekucyjnej.
Przygotowanie i złożenie wniosku
Właściwy sąd, formularz i opłata
Postępowanie upadłościowe wszczyna się na wniosek, który należy złożyć w sądzie. W przypadku upadłości konsumenckiej właściwy jest sąd rejonowy (wydział upadłościowy) miejscowo właściwy dla stałego miejsca zamieszkania dłużnika.
Wniosek składa się na urzędowym formularzu – Ministerstwo Sprawiedliwości określa wzory formularzy dla dłużnika i dla wierzyciela. Wypełniony formularz należy własnoręcznie podpisać i wnieść do sądu wraz z opłatą sądową w wysokości 30 zł (obecna stała stawka opłaty za wniosek upadłościowy).
Wniosek można złożyć osobiście w biurze podawczym sądu lub wysłać pocztą. Co ważne – postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości jest prowadzone niejawnie (posiedzenie odbywa się bez udziału wnioskodawcy). Sąd bazuje na dokumentach dostarczonych przez dłużnika, dlatego tak istotne jest ich rzetelne przygotowanie i uzasadnienie spełnienia ustawowych przesłanek upadłości.
Jakie informacje musi zawierać wniosek
Formularz wniosku dla konsumenta wymaga podania szeregu danych i oświadczeń. Przede wszystkim należy wskazać swoje podstawowe dane osobowe (imię, nazwisko, PESEL, adres) oraz wymienić i opisać cały swój majątek.
1) Spis majątku
Należy sporządzić aktualny spis posiadanego mienia wraz z szacunkową wyceną każdego składnika. Dotyczy to m.in. nieruchomości (dom, mieszkanie, działka), pojazdów oraz wartościowych ruchomości (sprzęt RTV/AGD, meble, dzieła sztuki, biżuteria itp.). We wniosku należy też wskazać oszczędności, akcje/udziały, a także inne prawa majątkowe.
2) Lista wierzycieli i zobowiązań
Osobno we wniosku należy przedstawić listę wszystkich wierzycieli i posiadanych zobowiązań. Trzeba podać ich nazwy, adresy oraz kwoty długów i terminy wymagalności. Powinno się również wymienić ewentualne sporne wierzytelności, czyli takie, z którymi się nie zgadzamy. Należy też wskazać zabezpieczenia ustanowione na naszym majątku, np. hipoteki lub zastawy.
Uzasadnienie niewypłacalności i dokumenty
Bardzo ważna jest część uzasadniająca wniosek, gdzie opisujemy okoliczności powstania niewypłacalności i nasze aktualne położenie finansowe. Należy tu szczerze wyjaśnić, dlaczego popadliśmy w długi i czemu nie jesteśmy w stanie ich spłacać.
Jeżeli nasza niewypłacalność wynikała np. z utraty pracy lub choroby i nie była przez nas zawiniona, warto to podkreślić. Obecnie nie jest to warunek konieczny do ogłoszenia upadłości. Będzie jednak miało znaczenie na etapie planu spłaty. W uzasadnieniu warto też wykazać, że próbowaliśmy wyjść z długów innymi metodami. Mogły to być np. negocjacje z wierzycielami lub restrukturyzacja kredytów. Warto pokazać, że upadłość jest ostatecznością.
Do wniosku dołącza się dokumenty potwierdzające kluczowe okoliczności. Mogą to być np. zaświadczenia o zarobkach oraz dokumentacja medyczna, jeśli choroba wpłynęła na sytuację. Warto dołączyć też wypowiedzenia umów kredytowych, wezwania do zapłaty i umowy pożyczek itp. Dłużnik musi też złożyć oświadczenie o prawdziwości danych zawartych we wniosku.
Staranność przy wypełnianiu wniosku – dlaczego ma znaczenie
Staranność przy wypełnianiu wniosku jest kluczowa. Jeśli formularz będzie miał braki formalne lub merytoryczne, sąd wezwie do ich uzupełnienia w terminie (zwykle 7 lub 14 dni), co wydłuży postępowanie. W skrajnych przypadkach nierzetelny lub niekompletny wniosek może zostać oddalony.
Dlatego warto dołożyć wszelkich starań, by wniosek był kompletny i dobrze uzasadniony. Można sporządzić go samodzielnie, korzystając np. z dostępnych w Internecie poradników Ministerstwa Sprawiedliwości (wydano specjalny Poradnik upadłości konsumenckiej) lub zasięgnąć pomocy profesjonalistów.
Skorzystanie z usług wyspecjalizowanej kancelarii może zwiększyć szanse na pozytywne rozpoznanie wniosku – prawnicy pomogą zgromadzić dokumenty i właściwie uzasadnić niewypłacalność.
Przebieg postępowania
Etap 1: Rozpoznanie wniosku przez sąd.
1) Wszczęcie postępowania i analiza dokumentów
Po złożeniu wniosku rozpoczyna się postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości. Sąd analizuje dokumenty i ocenia, czy spełnione są przesłanki upadłości. Na tym etapie sąd może zażądać dodatkowych wyjaśnień lub dokumentów od dłużnika, zazwyczaj jednak decyzja zapada na posiedzeniu niejawnym, bez udziału wnioskodawcy.
2) Ile to trwa?
Czas oczekiwania na rozpoznanie wniosku bywa różny – przepisy nie wyznaczają sztywnego terminu, praktyka pokazuje, że może to trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy, a przy dużym obciążeniu sądów nawet kilkanaście miesięcy. Jeśli wniosek jest kompletny i jasno wynika z niego stan niewypłacalności, decyzja zwykle zapada szybciej (kilka miesięcy). Gdy są wątpliwości lub konieczne uzupełnienia – czas się wydłuża. Należy uzbroić się w cierpliwość.
Etap 2: Ogłoszenie upadłości konsumenckiej przez sąd
1) Postanowienie sądu i wyznaczenie syndyka
Jeśli sąd uzna, że wszystkie warunki są spełnione, wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej. Od tego momentu formalnie stajemy się upadłym. Sąd wyznacza syndyka (licencjonowanego doradcę restrukturyzacyjnego), który będzie prowadził właściwe postępowanie upadłościowe.
2) Skutki ogłoszenia upadłości
Ogłoszenie upadłości konsumenckiej powoduje kilka skutków z mocy prawa. Powstaje masa upadłości obejmująca cały majątek dłużnika. Wszystkie aktywa stają się „własnością” masy zarządzanej przez syndyka. Upadły traci prawo zarządu swoim majątkiem. Od tej chwili to syndyk decyduje o majątku i finansach upadłego. Zawieszone zostają wszelkie postępowania egzekucyjne prowadzone przeciw dłużnikowi. Następnie ulegają one umorzeniu. Wierzyciele nie mogą już indywidualnie dochodzić długów. Muszą zgłosić się do postępowania upadłościowego. Jeśli upadły pozostawał w związku małżeńskim ze wspólnością majątkową, ogłoszenie upadłości powoduje rozdzielność majątkową z mocy prawa. Majątek wspólny małżonków wchodzi do masy upadłości. Oznacza to, że np. wspólne mieszkanie także będzie podlegać likwidacji.
3) Ogłoszenie upadłości konsumenckiej w KRZ i zawiadomienia
Postanowienie o ogłoszeniu upadłości jest publicznie ogłaszane. Informacja trafia do publicznego Krajowego Rejestru Zadłużonych (KRZ). Każdy może sprawdzić fakt ogłoszenia upadłości, znając PESEL lub NIP upadłego. O ogłoszeniu upadłości syndyk zawiadamia też z urzędu znanych wierzycieli oraz właściwe instytucje (sąd rejestrowy KRZ, komorników itp.).
Etap 3: Właściwe postępowanie upadłościowe i rola syndyka
1) Zadania syndyka
Po ogłoszeniu upadłości następuje główny etap postępowania, które prowadzi syndyk pod nadzorem sędziego-komisarza. Syndyk dokonuje spisu całego majątku upadłego, zajmuje i sprzedaje składniki majątkowe, a uzyskane środki przeznacza na zaspokojenie wierzycieli.
W przypadku konsumenta często majątku jest niewiele lub zgoła nic. Jeśli upadły nie ma żadnych wartościowych aktywów (tzw. upadłość bez majątku), nie przeprowadza się likwidacji. To znacznie upraszcza i przyspiesza postępowanie. Gdy jednak w masie upadłości są np. nieruchomości, pojazdy czy inne przedmioty – syndyk organizuje ich sprzedaż (zazwyczaj poprzez licytacje).
2) Obowiązki upadłego wobec syndyka
Upadły ma obowiązek wydania syndykowi całego swojego majątku. Może to oznaczać np. opuszczenie mieszkania przeznaczonego do sprzedaży, przekazanie samochodu czy środków z kont bankowych. Upadły musi też przekazać syndykowi wszelką wymaganą dokumentację, np. umowy oraz dokumenty dotyczące majątku i długów.
3) Dochody upadłego
Syndyk przejmuje również zarząd nad bieżącymi dochodami upadłego. Oznacza to, że np. część wynagrodzenia za pracę będzie zajmowana przez syndyka na poczet masy. Działa to podobnie jak zajęcie komornicze. Upadłemu pozostawia się środki niezbędne na utrzymanie, zwykle w wysokości wolnej od zajęcia komorniczego.
4) Co można zachować?
W praktyce syndyk zajmuje wszystko, co przedstawia wartość i może zostać spieniężone – niestety dotyczy to także mieszkania czy samochodu upadłego. Wyjątek stanowią jedynie rzeczy osobiste i niezbędne do życia, np. ubrania, podstawowe meble (łóżko), lodówka itp.
5) Czego nie wolno w trakcie postępowania?
Upadły nie może w trakcie postępowania swobodnie rozporządzać swoim majątkiem – nie wolno mu nic sprzedawać, ukrywać ani tym bardziej zaciągać nowych kredytów czy pożyczek bez zgody sądu. Musi też informować syndyka o istotnych zmianach swojej sytuacji (np. o uzyskaniu nowego dochodu, nabyciu spadku). W razie celowego zatajenia majątku lub działania przez upadłego na szkodę wierzycieli, naraża się on na poważne konsekwencje – łącznie z odmową oddłużenia!
Etap 4: Plan spłaty albo umorzenie zobowiązań
A. Plan spłaty wierzycieli
1) Wejście w fazę końcową
Po zakończeniu likwidacji majątku i ustaleniu listy wierzytelności, postępowanie upadłościowe wchodzi w finalną fazę. Jej zwieńczeniem jest decyzja sądu określająca, co stanie się z ewentualną niespłaconą częścią długów upadłego.
2) Plan spłaty wierzycieli
Standardowym rozwiązaniem jest ustalenie przez sąd planu spłaty wierzycieli. Na rozprawie (już z udziałem upadłego) sąd analizuje sytuację dochodową i osobistą upadłego, a także *przyczyny powstania niewypłacalności. Na tej podstawie decyduje, przez jaki okres i w jakiej wysokości upadły będzie zobowiązany spłacać swoje długi po zakończeniu postępowania.
3) 3 lata albo 7 lat
Plan spłaty to harmonogram miesięcznych płatności, jakie upadły musi realizować ze swoich przyszłych dochodów na rzecz wierzycieli. Sąd ustala sumę, jaką co miesiąc należy wpłacać oraz czas trwania planu (liczbę miesięcy). Przepisy ustalają maksymalny czas planu spłaty w zależności od zachowania dłużnika.
Jeżeli upadły popadł w długi bez swojej winy (np. wskutek zdarzeń losowych) albo najwyżej z nieznacznej swojej winy, okres planu spłaty nie może przekroczyć 36 miesięcy (3 lat). Natomiast jeśli dłużnik doprowadził do niewypłacalności umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, sąd może wydłużyć plan spłaty nawet do 84 miesięcy, czyli maksymalnie 7 lat. To właśnie tu uwidacznia się “kara” za zawinione bankructwo – upadły będzie musiał dłużej spłacać wierzycieli.
4) Ocena sądu
Sąd każdorazowo indywidualnie ocenia stopień winy dłużnika oraz jego możliwości zarobkowe. Bierze pod uwagę m.in. czy starał się wyjść z długów, czy próbował spłacać, czy też lekkomyślnie się zadłużał.
B. Kiedy sąd może umorzyć zobowiązania albo odmówić oddłużenia
5) Umorzenie bez planu spłaty – kiedy?
W wyjątkowych sytuacjach życiowych sąd może w ogóle nie ustalać planu spłaty. Może też od razu umorzyć wszystkie pozostałe zobowiązania. Dotyczy to np. ciężkiej choroby, całkowitej niezdolności do pracy, podeszłego wieku lub braku widoków na poprawę sytuacji. Takie całkowite oddłużenie bez planu spłaty to jednak rzadkość. Stosuje się je, gdy oczywiste jest, że dłużnik nie udźwignąłby żadnych rat, a jego sytuacja życiowa to uzasadnia.
6) Odmowa oddłużenia – kiedy grozi?
Z drugiej strony, jeżeli w toku postępowania wyjdzie na jaw, że dłużnik dopuścił się poważnych nadużyć, sąd może odmówić oddłużenia. Może tak być np. wtedy, gdy celowo zaciągał długi bez zamiaru spłaty, ukrywał majątek albo sprzeniewierzył mienie. W takiej sytuacji sąd może umorzyć postępowanie upadłościowe bez ustalenia planu spłaty i bez umorzenia długów. Taka decyzja oznacza, że upadły pozostanie ze swoimi długami mimo przejścia procedury. Jest to najsurowsza sankcja za nieuczciwe postępowanie dłużnika.
7) Wykonanie planu i zakończenie postępowania
Ustalając plan spłaty, sąd bierze pod uwagę sytuację rodzinną i zarobkową upadłego. Chodzi o to, by kwota rat pozwalała mu utrzymać siebie i rodzinę na minimalnym poziomie. Plan zwykle nie przewiduje pełnej spłaty wszystkich długów. Najczęściej wierzyciele otrzymują tylko częściowe zaspokojenie, a reszta należności zostaje umorzona po wykonaniu planu spłaty. Warto dodać, że koszty postępowania upadłościowego (wynagrodzenie syndyka, wydatki) są włączane do planu spłaty. Upadły nie musi ich pokrywać osobno.
Gdy upadły rzetelnie wykona cały plan spłaty, następuje jego pełne oddłużenie. Sąd wydaje wtedy postanowienie o umorzeniu wszelkich pozostałych niespłaconych zobowiązań (poza tymi, które z mocy prawa nie podlegają umorzeniu). Tym samym postępowanie upadłościowe definitywnie się kończy. Dłużnik zyskuje status osoby wolnej od długów.
Alternatywa: układ konsumencki
Warto wspomnieć, że nowelizacja z 2020 r. wprowadziła możliwość uniknięcia likwidacji majątku. Jest to możliwe poprzez zawarcie układu z wierzycielami w ramach postępowania upadłościowego.
Układ konsumencki to opcja dla dłużnika, który ma np. jakiś dochód i chce zatrzymać swój majątek. Może zaproponować wierzycielom plan spłat bez sprzedaży majątku. Przykładowo może to być spłata określonej części długów w ratach. Jeśli większość wierzycieli się zgodzi, sąd zatwierdza układ i wtedy postępowanie toczy się według warunków układu, zamiast typowej upadłości.
Ta droga jest korzystniejsza, bo dłużnik zachowuje np. dom czy samochód. Wymaga jednak przekonania wierzycieli do współpracy. Układ można zawrzeć na zgromadzeniu wierzycieli zwołanym przez sędziego-komisarza. Odbywa się to na wniosek upadłego albo wierzycieli, gdy upadłość wszczęto z ich inicjatywy. Zawarcie układu wstrzymuje likwidację majątku upadłego.
Jeśli więc sytuacja dłużnika rokuje spłacenie sporej części długów z przyszłych dochodów, warto rozważyć tę opcję za namową doradcy restrukturyzacyjnego. W przypadku niepowodzenia układu wraca się do normalnej procedury upadłościowej.
Ogłoszenie upadłości konsumenckiej następuje na mocy postanowienia sądu upadłościowego, wydanego po przeprowadzeniu wstępnego postępowania w sprawie złożonego wniosku dłużnika. Poniżej wyjaśniamy warunki, jakie trzeba spełnić, aby sąd ogłosił upadłość, omawiamy, jak przygotować wniosek oraz przedstawiamy główne etapy całej procedury.
Jeśli potrzebują Państwo podstawowego wyjaśnienia, czym jest upadłość konsumencka i na czym ona polega, zachęcamy do lektury naszego wcześniejszego artykułu: „Co to jest upadłość konsumencka?”.
Kiedy warto się zastanowić nad upadłością konsumencką?
Jeżeli czują Państwo, że sytuacja finansowa zaczyna Państwa przerastać i mimo podejmowanych prób nie udaje się wyjść z narastającego zadłużenia.
Pierwszym krokiem może być bezpłatna konsultacja, która pozwala spokojnie omówić sytuację i możliwe dalsze działania.
Jak pomagamy:
W Prokurent zapewniamy wsparcie na każdym etapie postępowania upadłościowego – od pierwszej analizy sytuacji aż do zakończenia sprawy. Każdy etap dostosowujemy do indywidualnych okoliczności klienta.
Zakres naszego wsparcia obejmuje:
- Bezpłatna konsultację wstępną, podczas której omawiamy sytuację finansową i możliwe rozwiązania,
- analizę dokumentów,
- przygotowanie wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej wraz z kompletem wymaganych dokumentów,
- złożenie wniosku do sądu,
- reprezentację sądowa w trakcie przebiegu sprawy,
- ustalenie planu spłaty,
- doprowadzenie postępowania do jego zakończenia, w tym do umorzenia zobowiązań zgodnie z decyzją sądu.
Na każdym etapie dbamy o jasną komunikację i bezpieczeństwo prawne podejmowanych działań.
Skorzystaj z formularza kontaktowego i umów się na bezpłatną konsultację.
